AKREDİTİF ÇEŞİTLERİ


A-VADEDEN ÖNCE İPTAL EDİLİP EDİLMEDİĞİNE GÖRE AKREDİTİFLER

1-Dönülebilir Akreditif (Revocable Credit) 

Bu şekilde açılan akreditif önceden uyarma veya ihbar yapılmaksızın amirin istediği an iptal veya tadil edilebilir. İhbar eden banka tarafından tediye anına kadar akreditif amir tarafından iptal edilebilir. bu tip akreditif alıcıya azami elastikiyet sağlar. Satıcıyı mal bedelini tahsil etmek problemi karşısında bırakır. Bu nedenle dönülebilir akreditif satıcının alıcıya tam olarak güvendiği hallerde çok az kullanılır. 

Bu akreditif daha ziyade alıcının lehine bir akreditiftir.

2-Dönülemez Akreditif

Gayrikabili rücu akreditif; öngörülen akreditif şartlarına tamamen uyulması kaydıyla belirlenen süre içinde çekilecek poliçelerin akreditifi açan Banka tarafından kabul edileceği veya ödeneceği hakkında kesin bir taahhüdü içeren akreditiftir. Bütün tarafların izni alınmadıkça gayrikabili rücu bir akreditif iptal edilemez ve şartları değiştirilemez. Akreditif açan Banka, sadece amirin isteğine dayanarak, bunu ne iptal edebilir ne de şartlarında değişiklik yapabilir. Bu suretle gayrikabili rücu bir akreditifin lehdarı, akreditif şartlarını yerine getirdiği takdirde akreditifin vadesi içinde çekeceği poliçenin, akreditifi açan Bankaca ödeneceğinden veya kabul edileceğinden, izni alınmadıkça vadesine kadar iptal edilemeyeceği gibi şartlarının da değiştirilemeyeceğinden emin olarak, alıcıya göndereceği malları üretmeye veya satın almaya hiçbir kaygı duymadan başlayabilir. Bu akreditif ise satıcının lehine bir akreditiftir.

2a-Dönülemez Teyitsiz Akreditif (Irrevocable, Unconfirmed Credit) 

Bu akreditif, akreditif vadesinden önce lehdarın rızası olmaksızın tadil veya iptal edilemez. 

Akreditifin lehdarı, belirtilen koşullara uygun vesaiki ihbar eden bankaya ibraz ettiğinde vesaik bedelinin akreditifin ödeme metoduna göre kendisine ödeneceğine dair akreditifi açan bankanın kesin bir taahhüdüne sahiptir. Akreditif teyitsiz olduğundan ihbar eden bankanın ödemenin yapılmasına ilşikin hiçbir sorumluluğu yoktur. 

2b-Dönülemez Teyitli Akreditif (Irrevocable Confirmed Credit) 

Satıcının ülkesindeki teyit bankasının akreditife, amir bankanın talebi üzerine onun ödeme taahhüdüne ilaveten kendi taahhüdünü eklediği akreditif şeklidir. 

Satıcı böylece kendi rızası olmadan tadil ve iptal edilemeyecek akreditif için vade dahilinde şartlara uygun belgeleri ibraz ettiğinde ülkesindeki bankanın akreditifi teyit etmesi dolayısıyle vesaik bedelinin kendisine ödeneceği konusunda kesin güvence içindedir. 

Bu akreditif teyit bankasının alacağı yüksek teyit komisyonu dolayısıyla dönülemez teyitsiz akreditife nazaran pahalı bir akreditif şeklidir. 


B-BİR AKREDİTİFİN AÇILMASI SIRASINDA DİĞER ARACI BANKALARIN 

SORUMLU OLUP OLMADIĞINA GÖRE AKREDİTİFLER

Teyitli/Teyitsiz Akreditifler

Açılması sırasında lehdara karşı muhabir Bankanın da sorumlu olması istenilip istenilmediğine göre akreditif teyitli veya teyitsizdir.

a- Teyitli Akreditif (Confirmed credit)

Muhabir Banka, akreditifi lehdara ihbar ederken amir Bankanın talimatına dayanarak kendi teyidini de eklemiş ve böylece akreditifi açan Bankanın yükümlülüğünü yerine getireceğine dair kendisi de sorumluluk almış bulunursa bu, teyitli bir akreditif olur. Teyitli akreditifte lehdara karşı hem yabancı ülkedeki alıcının Bankası hem de kendi ülkesindeki bir Banka yükümlü bulunmaktadır. Satıcılar için aranılması gereken bir akreditiftir. Alıcı için ise bir masraf demektir.

b- Teyitsiz Akreditif (Unconfirmed credit)

Bu tür akreditifte muhabir Banka akreditifi lehdara sadece ihbar eder. Örneğin; kabili rücu bir akreditif açan Banka bunu iptal etmek yetkisini daima saklı tuttuğu için, muhabir Banka da bu tür akreditifleri lehdara teyit etmez ve yükümlülük altına girmez. Zira hiçbir muhabir Banka, akreditif amiri Bankanın almak istemediği bir yükümlülük altına girmeye yanaşmayacaktır. Bu nedenle kabili rücu akreditiflerin ancak teyitsiz şekilde açılmaları mümkündür. Bu tür akreditif, ihracatçılar için de esaslı bir güvence sağlamaz. 

Gayrikabili rücu bir akreditifin lehdara kendi ülkesindeki bir Banka aracılığı ile ve bu Banka tarafından bir yükümlülük altına girilmeksizin ihbar edilmesini isteyen amir Banka da o ülkedeki muhabirine, bu akreditifi teyit etmeksizin lehdara sadece ihbar etmesi talimatını verebilir. Alıcının menfaatine uygun bir akreditiftir.

C-KULLANIM ALANLARINA GÖRE AKREDİTİFLER


Ca- Adi akreditif (Fixed credit)

Akreditif talimatında belirtilen limit, çekilecek poliçelerle bir defa kullanılınca akreditif hükümden düşer. Adi akreditiflere dayanılarak akreditif limitini toplam olarak aşmamak kaydıyla birkaç defa poliçe çekilmesi de mümkündür. Rotatif şekilde açıldıkları belirtilmemiş olan akreditifler adi akreditif sayılır. Klasik akreditif tipidir.

Cb- Rotatif akreditif (Revolving credit)

Rotatif akreditif, bir kısmı veya tamamı kullanıldıkça ek bir değişiklik talimatına gerek kalmaksızın aynı şartlarla ve aynı tutar için otomatik olarak yenilenen akreditiftir.

İki şekilde açılabilir;

- Süreye bağlı rotatif
- Partiler halindeki rotatif akreditifler.

Cc-Karşılıklı akreditif (Back-to-back credit)

Back to Back akreditifle lehdar, akreditifi kendisine ihbar eden Bankaya başvurarak, kendi lehine açılmış olan akreditifi teminat olarak göstermek suretiyle ikinci bir lehdar lehine akreditif açılmasını ister. Banka kabul ettiği takdirde ilk akreditifin koşullarına bağlı olarak yeni bir akreditif açar. İlk lehdar, yeni akreditif bedelinin ödenmesini ilk akreditif tutarının tahsiline bağlayamaz. Bankayı ayrıca ramburse etmesi gerekir. Genellikle transit ticaret işlemlerinde karşımıza çıkar.

Cd- Devredilebilir akreditif (Transferable credit)

Devredilebilir akreditif, lehdarı tarafından ikinci bir lehdara devredilebilen akreditiftir. Devredilebilir akreditiflere genellikle ilk lehdarın malın üreticisi değil komisyoncusu olduğu durumlarda başvurulmaktadır. Gayrikabilirücu akreditifler devredilebilir olarak açılabilirler. Devredilebilir bir akreditif sadece bir kez devredilebilir. Akreditifi devir alan ikinci lehdar akreditifi tekrar bir başkasına devredemez. Gelen akreditif üçüncü lehdara devir edilemez ama bölünebilir. Buna da Divisible L/C denir.

Ce-Teminat-İhtiyat Akreditifi (Stand-by L/C)

Bu tür akreditiflerde amir Banka akreditif amirinin kefili sıfatıyla ve amirin üstlendiği bir yükümlülüğün yerine getirilmesini alıcı veya işverene karşı doğrudan veya onun Bankası vasıtasıyla garanti eder. Kısaca Stand by L/C bir kontrgarantidir. Normal ticari akreditiflerde amir Banka, belirli bir işlemin yerine getirilmesi halinde lehdara ödemede bulunurken, ihtiyat akreditiflerinde ödeme belirli bir işlemin yerine getirilmediği zaman gerçekleştirilmektedir. Bu tür akreditifler belirtilen farklılık nedeniyle değişik bir rol üstlenmekte, genellikle de büyük inşaat taahhüt işleri ile uzun vadeli satışlarda bir teminat olarak kullanılmaktadır.

Cf-Kırmızı Şartlı Akreditif (Red Clause L/C)

Bazı durumlarda ithalatçı firmalar, ihracatçılarına sevkiyatın yapılmasından önce peşin ödeme yapmak isteyebilirler. Bir başka deyişle ithalatçı açmış olduğu akreditifin tamamını veya bir bölümünü peşinen ihracatçıya kullandırabilir. Bu durumda ithalatçı Bankasından ihracatçı lehine red clause bir akreditif açması talebinde bulunur.

Bütün akreditif nevilerinde akreditifin kullanılması, malların sevk ve vesaikinin Bankaya tevdi olunmasına bağlı olduğu halde red clause akreditif, sevk ve belgelerin ibrazına gerek kalmaksızın ödeme yapmaya imkan vermektedir.

Cg- Yeşil Şartlı Akreditif (Green Clause L/C) (Peşin Ödemeli Akreditif)

Akreditifi açan Banka lehine, akreditifin kullanıcısı tarafından bir teminat mektubu verilmemişse, red clause akreditifleri açtıran firmalar büyük risklere girerler. Bu riskler green clause akreditifler ile en aza indirebilir. Green clause akreditif de, ihracatçının malları sevk etmesinden önce akreditifden tahsilat yapılmasına olanak tanımaktadır. Ancak bu peşin ödemeler, malların mülkiyetini Bankaya devreden ambar teslim makbuzları ile garanti altına alınmaktadır. Ambar teslim makbuzları, ambar firması tarafından düzenlenir ve depolanan malların değerini belirtir. 


D-KULLANDIRMA ŞEKLİNE GÖRE


- Görüldüğünde ödemeli akreditif, 
- Vadeli (Ertelenmiş ödemeli) akreditif, 
- Kabul Akreditifi, 
- İştira Akreditifi/İştira edilebilen akreditif

Da- Görüldüğünde ödemeli akreditif (Sight payment credit)

Görüldüğünde ödenecek olan akreditifte ödeme;

- Amir bankaca veya, 
- Amir bankanın verdiği yetkiye dayanarak teyit veya ihbar Bankasınca ya da, 
- Diğer bir bankaca, 

Lehtarın, akreditif şartlarına uygun vesaiki ibraz etmesi üzerine yapılır.

Db-Vadeli (ertelenmiş ödemeli) akreditif (Deferred payment credit)

Vadeli (ertelenmiş ödemeli) akreditif alıcıya, mal bedelini, vesaik eline geçtikten bir süre sonra ödeme imkanı veren akreditiftir. Bu akreditifte yükleme ve akreditif vadesinden ileri bir tarihi taşıyan ödeme vadesi bulunur. Ödeme vadesi genellikle iki şekilde tespit edilir;

- Yüklemeden itibaren………….gün sonra veya;
- Fatura tarihinden itibaren…………gün sonra.

dc- Kabul akreditifi (Accaptance credit)

Vadeli satışlarda kullanılan kabul akreditiflerinde poliçe, satıcı ile alıcı arasındaki anlaşmaya göre; ibrazından bir süre sonra ödenmek üzere belli bir vade ile ya alıcı veya yabancı muhabir Banka üzerine keşide edilir. Vadeli (ertelenmiş ödemeli) akreditiflerde vesaikin bir poliçeye ilişik olarak Bankaya verilmesi şart olmadığı halde kabul akreditiflerinde vesaik bir poliçe ilişiğinde Bankaya teslim edilir.

Kabul akreditifleri ithalatçıya; ithal ettiği malların bedelini, bunları satarak elde edeceği para ile taksitler halinde ödemek imkanını da verir.

dd- İştira Akreditifi/İştira Edilebilen Akreditif (Negotiating type credit/Negotiable credit)

İştira akreditifinde ödeme, akreditif şartlarına uygun olarak düzenlenmiş ve poliçeye bağlı vesaik amir Bankaya geldikten sonra yapılır.

Poliçeler akreditif şartlarına uyularak lehdar tarafından; akreditif amiri, amir Banka veya akreditifte gösterilen diğer bir muhatap Banka üzerine, ibrazında ödemeli veya vadeli olarak çekilebilir. İştira akreditiflerinde, amir Banka ve varsa, teyit Bankası; lehdar tarafından bu akreditife dayanılarak çekilecek poliçelerin ödeme yükümlülüğünü, diğer akreditiflerden farklı olarak, yalnız keşideciye (lehdara) karşı değil iyi niyetli hamillerine karşı da üstlenmiş olur.




Green Clause Akreditif

Akreditifi açan banka lehine, akreditifin kullanıcısı tarafından bir teminat mektubu verilmemişse, red clause akreditifleri açtıran firmalar büyük risklere girerler. Bu riskler greerr clause akreditifler ile en aza indirilebilirler.

Green clause akreditifde ihracatçının mallan sevk etmesinden önce akreditiften tahsilat yapmasına olanak tanınmaktadır. Ancak bu peşin ödemeler, mallann mülkiyetini bankaya devreden ambar teslirrı makbuzları ile garanti altına alınmaktadır. Ambar teslim makbuzlan, ambar firması tarafından düzenlenir ve depolanan malların değerini belirtir. 

Red clause ve green clause akreditiflerin temel amacı, ithalatçı tarafından ihracatçının finanse edilmesidir. İhracatçının ülkesindeki kredi faizlerinin, ithalatçının ülkesindeki faizlere oranla yüksek olduğu durumlarda, bu tür akreditifler kanalıyla düşük maliyetli fonlar ihracatçılara aktanlabilir.



Kabili Devir Akreditif

Lehdarı tarafından üçüncü bir şahsa devredilebilen (temlik edilebilen) akreditiftir.

Akreditif talimatında aksine bir şart bulunmadığı takdirde, akreditif, lehdarı tarafından üçüncü bir şahsa devredilemez. Ancak ithalatçı firma, açtırdığı akreditifin konusunu teşkil eden malların, lehdardan başka bir firma tarafından sevk edilmesine imkân vermek üzere “kabili devir” olduğuna dair bir şart koydurursa, akreditifin lehdar tarafından başkasına devredilmesi mümkün hale gelir; bir akreditifin “kabili devir” olabilmesi için bu şartın açıkça yer alması gerekir. Bu tür Akredifler sadece bir defa devredilebilirler: Böyle bir akreditifi devralan ikinci lehdar, üçüncü bir şahıs lehine devir yapamaz. Devir ilk akreditif talimatındaki esas ve şartları taşıyacak şekilde yapılır.



Kabili Nakil Akreditif


Lehdarı tarafından başka bir ülkeye transferi mümkün olan akreditiflerdir. Akreditifin lehdarı malın ilk üreticisi olmadığı durumlarda, karşılıklı akreditif masrafını ortadan kaldırmak için kabili nakil akreditif şekli kullanılır.

Kabili devir Akredifler, aksine bir açıklık yoksa aynı zamanda kabili nakil sayılmaktadır. Ancak bankalar çoğunlukla bir uyuşmazlığa neden olmamak için, kabili nakil Akrediflere “kabili devir ve kabili nakil” ibarelerini koyarlar.



Kabili Rücu Akreditif


Şartları sonradan değiştirilebilen, kısmen ya da tamamen iptal edilebilen akreditif çeşididir.

Bu tür akreditifte amir ya da amir banka tarafından, lehdarın bilgisi ya da kabulü olmaksızın akreditif şartlarında değişiklik yapmak, kısmen ya da tamamen iptal etmek mümkündür. Bu kabili rücu akreditifte “iptal edildiği hakkında bir ihbar alınmadan önce yapılan ödemelerin kabul edileceği” şeklinde bir kayıt bulunmuyorsa, iptalini ihbar etmeye dahi gerek yoktur.

Bankalar böyle bir kaydı ihtiva etmeyen kabili rücu akrediflere dayanarak ödemede bulunmaktan kaçınırlar. Çünkü yapılacak ödemenin amir bankaca kabul edilip edilmeyeceğini bilmeleri mümkün değildir. Böyle bir durumda yapılan ödemenin teminatı, vesaik ile keşidecinin imzalarıdır. Kabili rücu akreditifte lehdarın, yani satıcının durumu sağlam değildir.



Kabili Taksim Akreditif


İthal edilecek malların birkaç firma tarafından üretilmesine ve sevk edilmesine imkân veren akreditiflerdir.

Alıcı firma genellikle, kendi adına alımlarda bulunmak üzere görevlendirdiği temsilcisi lehine “kabili devir” ve “kabili taksim” bir akreditif açtırır. Temsilci de, çeşitli kaynaklardan satın aldığı malların bedellerini akreditifi taksim ederek satıcı firmalara devretmek suretiyle, kolaylıkla ödetmek imkânını bulur. Kısmi sevkiyat imkânı bulunduğu hallerde, kabili devir bir akreditifin aynı zamanda kabili taksim sayılması gerekir. Akreditifin kabili taksim olduğu çok defa, “kısmi sevkiyata ve kısmi tediyeye müsaade edilmiştir” şeklinde belirtilir.



Karşılıklı Akreditif


Bir ithalat akreditifinin karşılığını bir ihracat akreditifinin oluşturması şekline denir.

Bir tüccar yabancı bir firmadan aldığı malları diğer bir yabancı firmaya satar ve malın satın alınmasına ait akreditifi açan banka bunu aynı malların satışıyla ilgili bir akreditifin varlığına dayanarak yaparsa, bu takdirde ithalat akreditifinin karşılığını bir ihracat akreditifi oluşturur. Bu tür akreditiflere karşılıklı akreditif denir. Genellikle transit ticaret uygulamasında bu tür akreditiflere başvurulur.



Müeyyet Akreditif


“Teyitli akreditif” olan bu işlemde, akreditifi açan banka ihracatçının ülkesinde tanınmıyorsa, lehdar çekeceği poliçenin ödeneceği hususunda mahalli bir bankanın teminat vermesini ister. Böyle bir durumda akreditifi teyit edecek banka, poliçe ödenmezse amir bankanın sorumluluğunu üzerine almış olur. Sadece rücu edilemeyen akreditifler teyitli olarak açılır.

Rücu edilebilen akreditifler her zaman değiştirilebilir ve iptal edilebilir olduğundan, ihracatçının ülkesindeki bankalar bu çeşit akreditifleri teyit etmezler; ederlerse, akreditifi açan bankanın sorumluluğunu yüklenmiş olurlar. Bunlar teyit için ayrıca komisyon aldıklarından, bu çeşit akreditifler diğerlerine göre daha masraflıdır. Bu yüzden ithalatçılar teyitli akreditiflerden mümkün olduğu kadar kaçınmaktadırlar.



Red Clause Akreditif


Bu tür akreditifte akreditif talimatında belirtilen özel bir hükme dayanarak muhabir banka, ihracatçı sevk belgelerini ibraz etmeden avans ödemesinde bulunur. Bu tür akreditife "redclause" denme sebebi akreditif mektubunda talimatın kırmızı mürekkeble yazılmasıdır.

Akreditif talimatındaki bu hükme dayanılarak verilen avans teminat aranmaksızın makbuz ya da benzeri belgeler karşılığında verilmektedir. İhracatçıya verilen avans, malların sevkinde aracı bankaya verilen belgelerin bedelinden kesilerek kapatılmaktadır. Eğer íhracatçı yüklemeyi yapmaz ve avansı geri ödemezse muhabir banka amir bankadan faizi ile birlikte kendisine geri ödeme yapılmasını ister. Aynı şekilde amir banka da ithalatçıdan talepde bulunacaktır.



Rotatif Akreditif

Rotatif akreditif şartları gereğince bir miktarı veya tamamı kullanıldıkça herhangi bir belirli değişikliğe lüzum kalmaksızın eski miktar dahilinde yenilenen akreditiflerdir.

Yenilemenin amacı, ihracatçının akreditiften aynı şartlarla yararlanarak, ilk akreditif şartlarına uygun olmak kaydıyla yeniden ihracat yapabilmesidir. Bu tür akreditif genellikle aynı cins malı tek bir ihracatçıdan kısım kısım ithal eden ithalatçı tarafından açılır. Rotatif akreditif zamana göre ve değere göre ilişkilendirilebilir. Zamanla ilişkili olan rotatif akreditif ikiye aynlır: Kümülatif rotatif akreditif: İlk dönemde kullanılmayan miktar, takip eden dönemlere taşınır.

Kümülatif olmayan akreditif: Belli bir dönemde kullanılmayan miktar geçerliliğini yitirir ve bir sonraki dönemlere aktarılmaz. Örneğin: 6 aylık periyodda her ay için 15 000 $ kredi sağlanmakta olsun. Her ay bir önceki ayda belli bir miktarm çekilip çekilmediğine bakılmaksızın 15 000 $ lık miktar otomatik olarak yenilenir. Değerle ilişkili olan rotatif akreditif, belirli geçerli dönem içinde kullanıldıktan sonra aynı şekilde ve miktarda yenilenir.




Stand-by Akreditif


Bu tip akreditifler bir ödeme aracından çok bir garanti gösterme aracıdır. Taraflar arasında yapılan sözleşmelerde (genellikle müteahhitlik sözleşmeleri), taraflardan birisinin (müteahhit firma) yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumuna karşın, diğer tarafın (işveren) garanti olarak bir teminat istemesi sonucu teminat gösterimi için bankalarca müteahhit taraf adına açılan kredilerdir.



Teyitli Akreditif


Akreditif uluslararası ticarette kullanılan vesikalı bir kredi şeklidir. Akreditif, bir kimse veya firmanın talebi üzerine bir bankanın, şubesi veya muhabir bankası nezdinde herhangi bir kimse veya firma lehine açtırdığı kredidir.

Tanımdan da anlaşılacağı üzere akreditifte 4 unsur vardır:

a) Akreditifi açtıran kişi veya firma (akreditif amiri)
b) Akreditifin açılması emrini veren banka
c) Nezdinde akreditif açtırılan muhabir banka
d) Lehine akreditif açılan kişi veya firma (lehtar)

Akreditifler kabili rücu (vazgeçilebilir) ve gayri kabili rücu (vazgeçilmez) olmak üzere ikiye ayrılır: Vazgeçilebilir akreditif lehine akreditif açılan kişi veya firmaya daha önce ihbarda bulunmadan akreditifi açtıran kişi veya firma tarafından her zaman tadil veya iptal edilebilir.

Vazgeçilmez akreditif ise akreditif açılması emrini veren bankanın kati bir taahhüdünü ifade eder. Vazgeçilemez akreditifte akreditif açılması emrini veren banka, nezdinde akreditif açılan muhabir bankaya akreditifi teyit etmesi talimatını verebilir. Muhabir banka bu talimat üzerine, akreditifi teyit ettiği zaman akreditif hem akreditif açılması emrini veren, hem de nezdinde akreditif açtırılan muhabir bankanın kesin taahhüdü haline gelebilir. Bu tip akreditife “teyitli akreditif” denir.

Akreditif bedelinin muhabir banka tarafından lehtara ödenmesi için, muhabir banka söz konusu malın sevk edildiğini gösteren konşimento, sigorta poliçesi gibi vesikaları ve bunun yanında akreditif emrinde belirtilmişse ticari faturalar, menşe şahadetnameleri ve evsaf analiz raporları gibi vesikaları lehtardan talep eder. Bu vesikalar muhabir bankaca alınıp, gerekli incelemeler yapıldıktan sonra muhabir banka lehtara akreditif bedelini öder.